Hervormde Gemeente van Uithuizen, 1595 - 2010

Historisch overzicht (bron: Groninger Archieven)

Op een inkomstenlijst van de abdij Werden betreffende goederen in Friesland wordt het dorp Uithuizen voor het eerst vermeld als "Uthusen".  Tussen 400 en 600 na Chr. werd op de oost-west gelegen schoorwal, waarop ook Baflo, Warffum en Usquert zijn gesitueerd, een weide opgeworpen die Brunwerd genoemd werd. Na verloop van tijd bleek deze weerde voor de bewoners te weinig ruimte te bieden. De Jacobikerk-vroegerrandbewoning die toen ontstond kreeg de naam "Uthusen" waarmee dan het latere dorp Uithuizen wordt bedoeld. De oude wierde duidt men tegenwoordig nog aan als "Oldorp", dat is "het oude dorp". In de 11e eeuw, de periode waarin de zendeling Liudger zijn pogingen om deze streken te kerstenen bekroond zag, werd de parochie Uithuizen gesticht. Het is aannemelijk dat toen reeds een kerk werd gebouwd maar gegevens daarover ontbreken geheel. Het huidige kerkgebouw dateert ongeveer uit het midden van de 13e eeuw. Uit de kronieken van Emo en Menko blijkt dat er tussen de kerk van Uithuizen en het klooster Bloemhof te Wittewierum relaties bestonden.

Omstreeks 1275 was er sprake van de pastoor Enard of Enardus die zich in het klooster wilde begeven met medeneming van kerk en parochie van Uithuizen. Via een slopend proces tussen 1276 en 1284 werd de kerk bij Bloemhof ingelijfd. Blijkens oude oorkondezegels was de kerk van Uithuizen gewijd aan St. Jacobus. Deze gegevens worden bevestigd door het feit dat men bij de restauratie van de gewelfschilderingen in het kerkgebouw in 1976 een schildering van genoemde Jacobus aantrof. Omdat zoals bovenvermeld Liudger in deze streken het Christendom predikte behoorde Uithuizen sedert 804 het jaar waarin Liudger tot bisschop werd verkozen, tot zijn bisdom nl. dat van Munster. In 1559 bij de nieuwe bisschoppelijke indeling viel de parochie bij het bisdom Utrecht. De eerste Hervormde predikant te Uithuizen was Nicolaas Clant. Zijn naam is vermeld onder de acta van de classis Middelstum in 1595. Na de reformatie ressorteerde Uithuizen onder het district Dijkstreek van de classis Middelstum en na 1816 onder het classikaal bestuur van Middelstum c.q. Winsum. Het collatierecht dat in 1903 door de kerkvoogdij werd aangekocht behoorde aan de bewoners van het huis Menkema.

 

Grafsteen-Janssonius-1825

Pastoors 1388 - 1595:

 

Regnerus Premier

1388

A. Belius 1409
Bonifaas Idsardies 1448
Eppo Schelteken 1484
Wriserus Popkens 1499
Luardus Grevinga 1527
Johan Clant 1547
Jacob Luidens

1558

 

 

Predikanten 1595 - heden

(voor foto's zie de diapresentatie onderaan deze pagina)

 
Nicolaus Clant 1595  
Lucas Wiltes 1611 beroepen  
Bernardus Andreae 1625 uit Ezinge 1629 uit ambt ontzet
Nicolaus Johannes 1628 uit Finsterwolde 1642 overleden
Johannes Marci 1643 uit Sauwerd 1651 overleden
Matthias Vechnerus 1653 uit Niebert 1662 overleden
Arnoldus Elleri 1664 1666 overleden
Christophoris Brongersma 1667 1695 overleden
Johannes Roering 1696 uit Huizinge 1710 overleden
Nicolaus Metelerkamp 1711 uit Neuenhaus (Oostfriesland) 1737 overleden
Bernardus Cock 1738 uit Landsmeer 1742 overleden
Johannes Conradus Appelius 1744 uit Appingedam 1751 naar Zuidbroek
Mattheus Dekens 1752 uit Visquerd (Oostfriesland) 1780 emeritus
Johannes Franciscus Buning 1780 uit Middelbert 1790 overleden
Wilhelmus Janssonius 1792 uit Weener (Oostfriesland) 1825 overleden
Johannes Muntendam 1827 uit Noorddijk 1829 naar Nijmegen
Laurentius Meter Brouwer 1829 uit Weener (Oostfriesland) 1858 emeritus
Marcus Jan Adriani 1859 uit Slochteren 1903 emeritus
dr. Lodewijk Hendrik K. Bleeker 1904 uit Nederhemert 1907 hoogleraar te Groningen
Bartholomeus Tichelman 1908 uit Vlissingen 1915 naar Scheveningen
Johannes Hoogenraad 1915 uit Meppel 1943 emeritus
Hendrik Witvliet 1943 uit Ommelanderwijk 1946 naar Groningen
Eise Postma 1946 uit Heeg 1952 naar Maastricht
Adriaan Jan van den Ham 1952 uit Hansweert 1958 naar Rijswijk
Louis Martin Brouwer 1958 uit Strijen 1968 naar Nieuw Dordrecht
Sipke Foppe van Veenen 1969 uit  Achlum 1979 emeritus
F.A. Gijzel 1980 1985 naar Lichtenvoorde
G.J. Krol 1986 1991 naar Wijhe
K.H. Waterlander 1993 uit Terkaple 2001 naar Gierle (België)
K.M. Zwerver 2003 2007 naar Raalte

 

 

 

Gereformeerde Kerk van Uithuizen, 1834 - 2010

Nadat in 1834 de Afscheiding had plaatsgevonden kwam de Afgescheiden Gemeente bijeen in ver buiten de bebouwde kom staande huizen. Niemand in het dorp Uithuizen was bereid om een huis of perceel grond aan de afgescheidenen te verkopen. In 1841 echter gelukte het een pand te kopen, eene Behuizinghe No. 62 met erf en tuin, voor fl. 1550,00 aan de Hoofdstraat. Het was een voor die tijd royaal en dubbel huis met grote tuin en appelhof. Men kocht de helft, het westelijke gedeelte. Onmiddellijk na aanschaf ging men over tot het inrichten hiervan tot kerkzaal. In 1843 onderging het opnieuw een verbouwing met tevens uitbreiding. In 1844 deed de mogelijkheid zich voor om de andere helft van het dubbele pand te kopen voor fl. 1440,00. Dit pand werd bestemd als de pastorie. Het grondeigendom was nog in andere handen. Maar ook in 1844 werd overeenstemming hierover bereikt en bezat men nu alles vrij en in volle eigendom, zoals dat heet.

Tot aan 1866 heeft de gemeente zich met dit kerkgebouwtje beholpen. Toen was het voor de inmiddels gegroeide gemeente te klein geworden en vol gebreken. Het pand naast het kerkgebouwtje, grenzend aan wat toen heette Herberg "De Roos", annex gemeentehuis, werd aangekocht. Er werd in maart 1866 begonnen met de afbraak van het oude kerkgebouw. Tijdelijk werd gekerkt in de boerderij aan de Heerdweg 3. Door aankoop van eerder genoemd huisje kon de westmuur van de nieuwe kerk in verhouding tot het oude kerkgebouw ca. 4.70 meter westwaarts opgetrokken worden. Een ruimte van 3.55 meter werd de scheiding tussen het kerkgebouw en de herberg. Besloten werd ook om de frontgevel te voorzien van een klein torentje. In september 1866 kon het nieuwe kerkgebouw in gebruik genomen worden. Het was voor die tijd een flink, eenbeukig kerkgebouw, aan de straatzijde een rechthoekige en aan de zuidzijde een driezijdige sluiting. Deze vorm is nog gemakkelijk te herkennen in het tegenwoordige kerkgebouw. Het bezat grote, neo-gotische vensters, die bij de verbouwing in 1905 bijna allemaal weer werden gewijzigd. Een overblijfsel van de vroegere vensters is het grote venster van de in 1892 gebouwde toren, dat met de profilering van de hoofdtoegang aansloot op alle toenmalige vensters. In de voorgevel bevinden zich nog de oorspronkelijke daklijsten met hun boogvormige nisjes. Boven de vroegere hoofdtoegang prijkte een gedenksteen met de opschrift: Eben-Haëzer: Tot hier toe heeft ons de Heere geholpen. 1 Samuël 7:12. 1866. De steen werd in 1862 gemetseld boven de spitsbogige omlijsting van de toreningang en bleef aldus behouden. Het interieur van het langgerekte kerkgebouw was eenvoudig, met aan de zuidzijde de preekstoel en ten weerszijden hiervan de banken voor ambtsdragers en het predikantsgezin. Deze banken waren ten dele overluifeld en de luifels voorzien van snijwerk. Aan de noordzijde van het gebouw kwam een galerij, genaamd torengaanderij, welke in enigszins gewijzigde vorm, ook nu nog in gebruik is. Het aantal zitplaatsen bedroeg 600, beduidend meer dan men in 1866 nodig had.

In 1872 werd een catechiseerkamer gebouwd onder de torengaanderij, tevens vanuit de pastorie bereikbaar door een deur in de kerkmuur. Door aankoop van Tivoli (zie hoofdstuk over De Kandelaar) werd de kamer weer afgebroken en de deur dichtgemetseld. In 1875 werd er een ijzeren hek voor de kerk aangebracht en een urinoir op de hoek van het gebouw. Ondertussen was er een prachtige preekstoel ontworpen en vervaardigd die echter bij de verbouw van de kerk in 1905 al weer verloren is gegaan. Evenals de met snijwerk versierde luifels boven de banken ter weerszijden van de preekstoel.

Zoals eerder genoemd werd in 1892 een nieuwe toren gebouwd en de windwijzer op de toren draagt ook dat jaartal. De toren is tot op heden ongeschonden gebleven. Het kerkgebouw heeft echter  vanaf dan  nog vele verbouwingen en veranderingen ondergaan. Ook is het aantal zitplaatsen verhoogd naar 800, te danken aan de uitbouw aan de oostzijde met daarboven de gaanderij. (voor verdere beschrijving zie De Gebouwen).

 

Dienaren-des-Woords

Predikanten:

(voor foto's zie de diapresentatie onderaan deze pagina)

 
H.A, Joffers 1 april 1842 11 mei 1849
K.J. Timmerman 4 mei 1850 30 april 1865
H.A, Nieboer 17 september 1865 10 maart 1870
J. Greven 23 oktober 1870 24 april 1881
J. Duursma 13 november 1881 18 februari 1917
D. van Dijk 14 oktober 1917 8 augustus 1920
R Haitsma 5 juni 1921 3 februari 1922
C.J. Bos 18 november 1923 28 juni 1936
A.W. Wymenga 1 juli 1937 12 mei 1940
D.A. Zijlstra 23 juni 1940 10 maart 1946
J.G. Marseille 5 mei 1946 25 september 1949
E. Jansen 1 juni 1947 20 mei 1951
W.C.P. den Boer 24 februari 1952 1 mei 1966
E.J. Oomkes 22 juni 1969 1 juli 1977
R.J. Visser 30 augustus 1981 10 oktober 1989
K. Meijer 10 juni 1990 1 september 1995
J. Bakker 23 juni 1996 12 oktober 2003
J.H. van der Mark 12 december 2004 6 juni 2010

 

 

Protestantse Gemeente Uithuizen

De Hervormde Gemeente en de Gereformeerde kerk van Uithuizen hebben jarenlang samengewerkt in SOW-verband, wat heeft geresulteerd in een federatievorming in mei 2005. Sindsdien worden de zondagse erediensten samen gevierd en is de tijd genomen om allerlei kerkelijke geledingen samen te laten vloeien en financiële zaken op elkaar af te stemmen. Eén van de moeilijkste keuzes was het overdoen van de Jacobikerk aan de Stichting Oude Groninger Kerken en de daar aan verwante keuze om de Zionskerk met aangrenzende 'De Kandelaar' te gebruiken voor eigen kerkelijke activiteiten. De Protestantse Gemeente Uithuizen blijft echter wel enig huurder van de Jacobikerk en zal beide kerkgebouwen gebruiken voor de erediensten.

Op 6 juni 2010 is tijdens een feestelijke kerkdienst de fusie bekrachtigd in het bijzijn van notaris Timmer. De dienst had als thema: Goed voor elkaar. Dit is de basis waarop de Hervormde Gemeente en de Gereformeerde kerk van Uithuizen samen één worden tot PROTESTANTSE GEMEENTE UITHUIZEN.

 

Predikanten

 
Tijdelijke predikant (onderst. o.a. jeugdwerk)  PGU i.w. :
D. van Alphen-Ubbens september 2009          september 2010             
 
J.H. van der Mark 6 juni 2010 tot heden
L.J. Tiesinga 27 juni 2010                      tot heden                              

  • 301.jpg
  • 302.jpg
  • 303.jpg
  • 304.jpg
  • 305.jpg
  • 306.jpg
  • 307.jpg
  • 308.jpg
  • 309.jpg
  • 310.jpg
  • 311.jpg
  • 312.jpg
  • 313.jpg
  • 314.jpg
  • 315.jpg
  • 316.jpg
  • 317.jpg
  • 318.jpg
  • 319.jpg
  • 320.jpg
  • 321.jpg
  • 322.jpg
  • 323.jpg
  • 324.jpg
  • 325.jpg
  • 326.jpg
  • 327.jpg
  • 328.jpg
  • 329.jpg
  • 330.jpg
  • 331.jpg

Terug - Naar boven - Volgende

Agenda

Zoeken

Taizé - Dagtekst

  • vr. 22 juni
    Jezus zegt: Wanneer je staat te bidden en je hebt een ander iets te verwijten, vergeef hem dan, opdat ook jullie Vader in de hemel jullie je misstappen vergeeft. (Mc 11:22-25)